Kiracının tahliyesi için yalnız “kontratı yenilemeyeceğim”, “evi sattım” veya “kirayı düşük buluyorum” demek yeterli değildir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kira sözleşmesi, kural olarak süresi dolduğu için kiraya veren tarafından kendiliğinden sona erdirilemez. Türk Borçlar Kanunu (TBK) farklı tahliye nedenleri, bildirim şekilleri ve dava süreleri öngörür. Hangi yolun uygulanacağı sözleşmenin niteliğine, kira dönemine, tebligata ve olayın delillerine göre belirlenir.

Bu rehber esas olarak konut ve çatılı işyeri kiralarına odaklanır; ürün kirası, kısa süreli geçici kullanım ve özel rejimlerde kurallar değişebilir. Her nedenin altında hem kiraya verenin ispatlaması gereken olgular hem kiracının kontrol edebileceği belgeler yer alır.

1. Temel kural: Kira sözleşmesi bitince kiracı çıkar mı?

TBK m. 347 gereği belirli süreli konut ve çatılı işyeri kirasında kiracı, süre bitiminden en az 15 gün önce bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzar. Kiraya veren yalnız sürenin bitmesine dayanarak tahliye isteyemez. Kanundaki özel nedenlerden birinin koşulları varsa dava veya uygun icra yolu kullanılır. Kira bedelini yükseltme isteği ise tek başına tahliye sebebi değildir; kira tespit davası ayrı bir yoldur. TBK m. 354, dava yoluyla sona erme hükümlerinin kiracı aleyhine değiştirilmesini de yasaklar.

Fesih bildiriminin yazılı olması gerekir (TBK m. 348). Kiralanan aile konutuysa ve kiracı olmayan eş usulüne uygun bildirimle sözleşmeye taraf olmuşsa bazı fesih ihtarlarının eşe de ayrı tebliği gerekir (m. 349). Dava açma takvimi ile tahliye sonrası fiilî anahtar teslimi ayrıca belgelenmelidir.

2. TBK’ya göre tahliye nedenleri ve koşulları

İhtiyaç nedeniyle tahliye — TBK m. 350/1

Kiraya veren, kiralananı kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişi için konut ya da işyeri olarak kullanma zorunluluğu varsa ihtiyaç nedeniyle tahliye davası açabilir. “Oğlum oturacak” veya “işyeri açacağım” beyanı tek başına sonuç vermez; ihtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olduğu delillerle değerlendirilir. Örneğin ihtiyacı ileri sürülen kişinin mevcut barınma ve işyeri koşulları, taşınmazın uygunluğu ve ihtiyaç iddiasıyla çelişen ilanlar önem taşıyabilir. UYAP’ta yayımlanan Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı da bu ölçütleri vurgular.

Belirli süreli sözleşmede dava, sürenin bitiminden başlayarak bir ay içinde; belirsiz süreli sözleşmede genel hükümlere göre belirlenen fesih dönemi ve bildirim süreleri esas alınarak saptanan tarihten başlayarak bir ay içinde açılır. TBK m. 353’e uygun ve süresinde yapılmış yazılı dava bildirimi, dava açma süresini bir kira yılı uzatabilir. İhtarın ne zaman tebliğ edildiği dosyada kontrol edilir.

Evi satın alan yeni malikin ihtiyacı — TBK m. 310 ve 351

Satış, kira sözleşmesini ortadan kaldırmaz: yeni malik sözleşmenin tarafı olur (m. 310). Yeni malik kendisi veya m. 351’de sayılan yakınları için gerçek konut/işyeri ihtiyacı varsa iki ayrı takvimden birini değerlendirebilir. Edinme tarihinden başlayarak bir ay içinde ihtiyacı kiracıya yazılı bildirdikten sonra altı ay sonra dava açma yolu vardır. Ayrıca kira sözleşmesi süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde ihtiyaç davası açma seçeneği düzenlenir. Bu iki yolu ve tebligat tarihlerini birbirine karıştırmamak gerekir. Satın alma, kiracıyı altı ay sonunda kendiliğinden çıkarmaz.

Yeniden inşa, imar ve esaslı onarım — TBK m. 350/2

Yeniden inşa ya da imar için esaslı onarım, genişletme veya değişiklik gerekli olmalı ve çalışmalar sırasında taşınmazın kullanımı imkânsız hâle gelmelidir. Basit boya, küçük tadilat veya sırf daha yüksek kira isteği tek başına bu sebep değildir. Proje, ruhsat ve teknik planlar ile kullanımın neden sürdürülemeyeceği somutlaştırılır. Belirli süreli kirada sözleşme sonundan, belirsiz süreli kirada ilgili fesih tarihinden itibaren bir ay içinde dava açılır (m. 350; m. 353 bildirimi saklıdır).

Yazılı tahliye taahhüdü — TBK m. 352/1

Kiracı, kiralananın tesliminden sonra belirli bir tarihte boşaltmayı kiraya verene karşı yazılı üstlenmiş ve buna rağmen boşaltmamışsa, kiraya veren taahhüt edilen tarihten başlayarak bir ay içinde icra yoluna başvurabilir veya dava açabilir. Sözleşme ve taahhüdün düzenlenme/teslim tarihleri, imza ve boşaltma tarihi ayrı ayrı incelenir. Sözleşmeyle aynı anda, henüz teslimden önce alınan belgeye “sonradan imzaladık” varsayımıyla dayanmak güvenli değildir. Boş tarih, imza inkârı ve aile konutu itirazları somut belge ve usulle değerlendirilir.

Kira ödemesinde iki haklı ihtar — TBK m. 352/2

Bir yıldan kısa kiralarda sözleşme süresi içinde; bir yıl veya daha uzun kiralarda bir kira yılı ya da bir kira yılını aşan sürede, vadesi gelmiş kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle iki ayrı haklı yazılı ihtar oluşmuşsa dava gündeme gelir. İhtarların hangi kira ayına ait olduğu, tebliğde borcun mevcut olup olmadığı ve ödemelerin tarihi tek tek karşılaştırılır. İki farklı takvim yılına dağılmış bildirimleri sırf toplam iki adet diye aynı kira yılının iki haklı ihtarı saymak doğru değildir.

Bir yıldan uzun kiralarda ihtarların yapıldığı kira yılının; daha kısa kirada kira süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Bu yol, TBK m. 315’teki otuz günlük ödeme ihtarlı temerrüt yolundan farklıdır: sonradan ödeme yapılmış olması ihtarın haklılığı değerlendirmesini otomatik olarak ortadan kaldırmaz, fakat ödeme ve tebliğ sırası belirleyicidir.

Kiracının aynı bölgede oturmaya elverişli konutu — TBK m. 352/3

Kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin, kiralananla aynı ilçe veya belde belediye sınırları içinde oturmaya elverişli bir konutu varsa ve kiraya veren bunu sözleşme kurulurken bilmiyorsa, sözleşmenin bitiminden başlayarak bir ay içinde tahliye davası açabilir. Sadece tapuda bir pay görünmesi, taşınmazın gerçekten oturmaya elverişli ve bu kanuni konumda olduğu araştırılmadan yeterli sonuç vermez. Kiraya verenin sözleşme anındaki bilgisi de önemlidir.

Kira borcu / yan gider temerrüdü — TBK m. 315

Kiracı, teslimden sonra muaccel kira veya yan gider borcunu ödemezse kiraya veren yazılı ihtarla konut ve çatılı işyerinde en az 30 gün süre vermeli ve bu sürede ödeme olmazsa sözleşmenin feshedileceğini bildirmelidir. Süre, bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Eksik veya henüz muaccel olmayan borca, belirsiz ödeme talebine ya da fesih uyarısı içermeyen ihtara dayanmak uyuşmazlık doğurur. Yargıtay kararı, muacceliyet, yazılı ihtar ve süresinde ödememe koşullarını birlikte ele alır.

İİK’nın kira alacağı ve tahliye için ilamsız icra usulü ayrı bir seçenektir; ödeme emri, itiraz ve tahliye süreleri o takipte ayrıca incelenir. Genel alacak takibine itiraz hakkında yazdığımız rehberdeki yedi günlük kuralları özel kira tahliye takiplerine aynen aktarmayın.

Özen borcuna aykırılık ve komşuları rahatsız etme — TBK m. 316

Kiracı taşınmazı sözleşmeye uygun ve özenli kullanmalı, komşulara saygı göstermelidir. Konut ve çatılı işyerinde kiraya veren kural olarak aykırılığın giderilmesi için en az 30 gün süre tanıyan, aksi hâlde fesih uyarısı içeren yazılı ihtar yapar. Aykırılık sürerse fesih/tahliye yolu değerlendirilir. Ancak kasten ağır zarar verilmesi, süre vermenin yararsız olması veya aykırılığın kiraya veren ya da komşular bakımından çekilmez hâle gelmesi gibi kanuni istisnalarda yazılı bildirimle derhâl fesih mümkündür. Bu istisnalar her gürültü şikâyetine otomatik uygulanmaz. Somut tutanak, fotoğraf ve tanık bilgisi önemlidir.

On yıllık uzama süresi sonunda sebepsiz bildirim — TBK m. 347

Belirli süreli konut/çatılı işyeri kirasında ilk sözleşme süresi ile onu izleyen on yıllık uzama süresi ayrı sayılır. Kiraya veren, on yıllık uzama süresi sonunda, bunu izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce yazılı bildirimle sebep göstermeden sözleşmeyi sona erdirebilir. “Evin içindeki kiracı on yıldır oturuyor; hemen çıkar” hesabı çoğu kez yanlıştır. Başlangıç, ilk sürenin bitişi, yıllık uzamalar ve bildirimin kiracıya varma tarihi hesaplanmalıdır. Belirsiz süreli sözleşmede ise kiraya verenin başlangıçtan itibaren on yıl sonra genel hükümlere göre fesih bildirimi yapabilmesi ayrı bir düzenlemedir.

Önemli sebep ve kiracının iflası — TBK m. 331–332

Kira ilişkisinin sürmesi taraflardan biri için çekilmez hâle gelmişse TBK m. 331, yasal fesih bildirim süresine uyularak olağanüstü fesih imkânı verir; hâkim parasal sonuçları olayın koşullarına göre belirler. Her anlaşmazlık “önemli sebep” değildir. Kiracı teslimden sonra iflas etmişse m. 332 uyarınca işleyecek kiralar için güvence istenebilir; kiracıya ve iflas masasına yazılı uygun süre verilip güvence sağlanmazsa bildirim süresine uyulmaksızın fesih mümkündür. Ölüm ise kiraya veren için tek başına otomatik tahliye değildir: m. 333 mirasçıların fesih imkânını, m. 356 bazı birlikte yaşayanların ve ortakların sözleşmeyi sürdürmesini düzenler.

3. Tahliye nedenleri ve süreler: kısa karşılaştırma

NedenTemel koşulBaşvuru zamanı
İhtiyaç / esaslı inşa (m. 350)Gerçek ihtiyaç veya kullanımın imkânsızlığıBelirli sürede dönem sonundan; belirsizde usulünce belirlenen tarihten itibaren 1 ay
Yeni malik (m. 351)Edinmeden itibaren 1 ayda yazılı bildirim ve ihtiyaç6 ay sonra dava; alternatif olarak sözleşme sonundan 1 ay
Yazılı tahliye taahhüdü (m. 352/1)Teslimden sonra belirli boşaltma tarihiTaahhüt tarihinden 1 ayda icra veya dava
İki haklı ihtar (m. 352/2)Aynı ilgili kira yılında iki haklı yazılı ihtarİlgili kira süresi/yılı bitiminden 1 ayda dava
Aynı bölgede konut (m. 352/3)Kiraya verenin başta bilmediği, elverişli konutSözleşme bitiminden 1 ayda dava
Kira temerrüdü (m. 315)Muaccel borç, yazılı ihtar, konut/çatılı işyerinde en az 30 günÖdeme yapılmazsa uygun fesih ve tahliye yolu
Aykırılık (m. 316)Kural olarak yazılı 30 gün giderme ihtarıSürerse fesih; ağır kanuni istisnalar ayrıca
On yıllık uzama (m. 347)İlk süreden sonra on yıllık uzamaİlgili uzama yılı bitiminden en az 3 ay önce yazılı bildirim

Bu tablo tahliye davası süresi veya icra başvurusunda kesin takvim yerine geçmez. TBK m. 353’te süresinde yazılı dava bildiriminin etkisi, arabuluculuk başvurusunda hak düşürücü sürenin işlemediği dönem ve her tebligat tarihi birlikte hesaplanır.

4. Tahliye davasında arabuluculuk, mahkeme ve icra

1 Eylül 2023’ten beri 6325 sayılı Kanun m. 18/B kapsamındaki kira uyuşmazlıklarında, dava açılmadan önce kural olarak dava şartı arabuluculuk vardır. Kiralanan taşınmazın İİK’ya göre ilamsız icra yoluyla tahliyesi bu dava şartının istisnasıdır. Bu istisna, aynı olaydan doğan sulh hukuk davasının da otomatik olarak arabuluculuktan muaf olduğu anlamına gelmez. Arabuluculuk başvurusundan son tutanağa kadar hak düşürücü süre işlemez (m. 18/A); buna rağmen son gün hesabı tebligat ve özel tahliye nedeni üzerinden yapılmalıdır.

Uygun dava yolu genellikle sulh hukuk mahkemesidir. Tahliye taahhüdü ve kira borcu için belirli koşullarda İİK’nın özel takip yolları vardır. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa taşınmazla ilgili anlaşmanın kanuni usule uygunluğu ve icra edilebilirlik şerhi koşulu ayrıca değerlendirilir. Kiraya verenin kilidi değiştirmesi, elektriği kestirmesi veya eşyayı kendi kararıyla çıkarması hukuki tahliye usulü yerine geçmez. Taraflar uyuşmazlığı resmî yollarla çözmelidir.

5. Tahliye sonrasında anahtar, depozito, hasar ve yeniden kiralama

Anahtar teslimi ve son sayaç kayıtları

Fiilî boşaltma ve anahtar teslimi tarihini yazılı tutanakla, mümkünse imzalarla belgeleyin. Boş evin fotoğraf/video kaydı, demirbaş listesi, su-elektrik-doğalgaz sayaçları ve son aidat bilgisi uyuşmazlıkta yararlı olur. Anahtarın kime ve ne zaman bırakıldığı belirsizse son kira dönemi veya kullanım bedeli tartışması sürebilir. Kira sözleşmesinin erken sona ermesi hâlinde kiracının sorumluluğu ve makul yeniden kiralama süresi TBK m. 325 kapsamında ayrıca incelenir; her olayda kalan bütün ayların kirası otomatik istenemez.

Olağan eskime ile zarar ayrımı — TBK m. 334–335

Kiracı kiralananı teslim aldığı durumda geri vermekle yükümlüdür; sözleşmeye uygun kullanımın olağan eskimesinden sorumlu değildir (m. 334). Kırık eşya veya sözleşmeye aykırı kullanım zararı ise delille değerlendirilir. Kiraya veren, teslim sırasında görülebilir eksik ve ayıpları gözden geçirip hemen yazılı bildirmelidir; sonradan fark edilebilecek gizli eksikliklerde de öğrenir öğrenmez yazılı bildirim gerekir (m. 335). Boya, temizlik veya tadilat adı altında her giderin depozitodan otomatik kesileceği varsayılamaz.

Depozito / güvence bedeli — TBK m. 342

Konut ve çatılı işyerinde güvence üç aylık kirayı aşamaz. Kanunun öngördüğü banka güvencesi, iade ve ihtilaf usulü ayrıca düzenlenmiştir. Bankaya yatırılmış güvence için iki tarafın rızası, kesinleşmiş takip veya karar; ayrıca kira bitiminden itibaren üç ay içinde bankaya ilgili dava/takip bildirimi yapılmaması hâlinde kiracının istemi önem taşır. Elden verilmiş depozitoda ise ödeme kanıtı, sözleşme, son hesap ve zararın dayanağı incelenir; banka kuralını her fiilî ödeme şekline aynen uygulamak doğru değildir.

İhtiyaçla tahliyeden sonra yeniden kiralama yasağı — TBK m. 355

İhtiyaç nedeniyle boşaltılması sağlanan yer, haklı sebep olmaksızın üç yıl geçmeden eski kiracı dışında birine kiralanamaz. Yeniden inşa/imar nedeniyle boşaltılan yer eski hâliyle üç yıl geçmeden başkasına kiralanamaz; inşa tamamlanınca eski kiracının yeni durum ve kira bedeliyle öncelik hakkı vardır. Kiraya verenin yazılı bildirimini izleyen bir ay içinde bu hak kullanılmalıdır. Kurala aykırılık koşullarında eski kiracıya son kira yılında ödenen bir yıllık kira bedelinden az olmayan tazminat söz konusu olabilir. Tahliyenin hangi yolla gerçekleştiği, yasak kapsamı ve haklı sebep iddiası somut olayda ayrıca incelenir; üçüncü kişiye yeniden kiralama duyumu tek başına tazminatı otomatik doğurmaz.

SORU VE CEVAP

Kiracı tahliyesinde sık sorulan sorular

Kira sözleşmesi bitince ev sahibi kiracıyı çıkarabilir mi?

Sırf süre bitti diye çıkaramaz. Konut ve çatılı işyeri kirası m. 347 uyarınca uzar; geçerli bir tahliye nedeni veya on yıllık uzama sonrasında usulüne uygun yazılı bildirim gibi koşullar aranır.

Ev satılınca kiracı hemen tahliye edilir mi?

Hayır. Yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur. Gerçek ihtiyaç varsa TBK m. 351’deki yazılı bildirim, altı ay ve alternatif sözleşme sonu takvimleri değerlendirilir.

İhtiyaç nedeniyle tahliye davasını kimler için açabilirim?

Kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanunen bakmakla yükümlü olduğu diğer kişi için konut/işyeri kullanma zorunluluğu m. 350 kapsamında incelenir. Her akraba otomatik kapsamda değildir; ihtiyaç delillendirilir.

Tahliye taahhütnamesi ne zaman geçerlidir?

TBK m. 352/1, teslimden sonra kiracı tarafından kiraya verene karşı verilen, belirli boşaltma tarihi içeren yazılı taahhüdü düzenler. Tarih, imza, teslim ve aile konutu itirazları somut belgelerle incelenir.

İki haklı ihtar için peş peşe iki ay ödeme yapılmaması şart mı?

Hayır, kanun ilgili kira yılı veya süresinde kira ödenmediği için yapılmış iki haklı yazılı ihtarı arar. Borcun her ihtar anında mevcut olması ve dönemlerin doğru hesaplanması önemlidir.

Kiracı kirayı ödemezse 30 gün dolmadan tahliye edilir mi?

TBK m. 315 yolunda konut ve çatılı işyeri için yazılı ihtarla en az 30 gün ödeme süresi verilmelidir. İcra yolunun ödeme emri ve itiraz kuralları ayrıca vardır; kendiliğinden kilit değiştirmek çözüm değildir.

On yılını dolduran kiracı otomatik çıkar mı?

Hayır. Belirli süreli kirada ilk sözleşme süresinden sonra on yıllık uzama ve ilgili uzama yılının sonundan en az üç ay önce yazılı fesih bildirimi hesaplanır.

Kiracının başka evi varsa tahliye davası açılabilir mi?

TBK m. 352/3 için konutun kiralananla aynı ilçe/belde belediye sınırlarında ve oturmaya elverişli olması, kiracıya veya birlikte yaşadığı eşine ait olması ve kiraya verenin sözleşme kurulurken bunu bilmemesi gerekir.

Tahliye davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?

1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisine dayalı davalarda kural olarak evet. İİK’ya göre kiralanan taşınmazın ilamsız icra yoluyla tahliyesi özel istisnadır.

Tahliye sonrası depozito ne zaman iade edilir?

Önce teslim, borç ve belgeli zarar hesabı yapılır. Banka güvencesinin iadesi TBK m. 342’deki ayrı kurallara tabidir; elden ödenmiş güvence ve kesinti iddialarında ödeme/hasar belgeleri önem taşır.

Ev sahibi ihtiyaçla boşalttırdığı evi hemen başkasına kiralayabilir mi?

TBK m. 355, haklı neden olmaksızın üç yıl geçmeden eski kiracı dışındaki bir kişiye yeniden kiralamayı yasaklar. İhlal koşullarında tazminat gündeme gelir; somut tahliye ve yeniden kiralama kanıtları incelenir.

Kiracı tahliye ettikten sonra boya ve yıpranma için bedel istenebilir mi?

Olağan kullanıma bağlı eskime kiracıya yüklenemez. Sözleşmeye aykırı hasar varsa teslim hâli, tutanak, fotoğraflar ve TBK m. 335’teki zamanında yazılı bildirim kontrol edilir.

Başlıca resmî kaynaklar ve ilgili yazılar

Mevzuat ve kaynak kontrol tarihi: 12 Ekim 2026. Başvuru süresi, tebligat ve kira dönemi somut dosya üzerinden hesaplanmalıdır.