Kira tespit davası, yenilenen kira döneminde uygulanacak kira bedelinin mahkemece belirlenmesini isteme yoludur. Kiraya veren de kiracı da bedelin tespitini isteyebilir. Özellikle “5 yıl dolmadan dava açılır mı?”, “Yeni kira hangi tarihten geçerli olur?” ve “Emsal kiralar nasıl değerlendirilir?” sorularının yanıtı, sözleşme tarihi ve tebligat belgelerine bağlıdır. Bu rehber konut ve çatılı işyeri kiraları için genel çerçeveyi açıklar; ticari işletme, dövizli sözleşme veya geçici kanun hükümlerinin uygulanması ayrı inceleme gerektirebilir.

Kira tespit davası nedir, kim açabilir?

Taraflar yenilenen dönem kirasında anlaşamazsa Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 344 ve 345 uyarınca mahkemeden kira bedelinin belirlenmesi istenebilir. Bu dava kendiliğinden tahliye kararı vermez; kira artışına ilişkin somut sözleşme koşulları, yenilenme tarihi ve geçerli yasal ölçütler üzerinde durur. Kira tespiti ile olağanüstü değişen koşullara dayanan kira uyarlama davası aynı değildir.

Konut veya çatılı işyeri kira ilişkisinde görevli mahkeme genel olarak sulh hukuk mahkemesidir. Dava açmadan önce sözleşmeyi, son kira ödeme belgelerini, artış maddesini ve yenilenme tarihini bir araya getirmek gerekir. Yazılı sözleşme olmaması tek başına kira ilişkisini yok etmez; ilişkinin başlangıcı ve bedeli başka delillerle ispatlanabilir.

Beş yıl dolmadan ve beş yıldan sonra hangi ölçüt uygulanır?

TBK m. 344, yenilenen kira dönemlerinde tarafların artış anlaşmasını bir önceki kira yılındaki 12 aylık ortalamalara göre TÜFE değişim oranı üst sınırıyla ilişkilendirir. Anlaşma yoksa hâkim kiralananın durumunu da gözeterek aynı üst sınırı aşmayan hakkaniyete uygun bedel belirler. “Kira tespit davası yalnızca 5 yıl sonra açılır” sözü bu yüzden eksiktir; beş yıldan önce de uyuşmazlık çıkabilir, ancak mahkemenin uygulayacağı ölçüt farklıdır.

Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde TBK m. 344/3 gereği hâkim, TÜFE 12 aylık ortalaması, kiralananın durumu, emsal kira bedelleri ve hakkaniyeti birlikte değerlendirir. Beş yılın dolması piyasa ilanındaki en yüksek rakamın otomatik olarak hükme yazılacağı anlamına gelmez. Sonraki her beş yılın sonunda aynı çerçeve yeniden gündeme gelebilir. Özel geçici sınırların ve sözleşme tarihinin ilgili döneme etkisi ayrıca kontrol edilir.

Kira tespit davası ne zaman açılır; yeni bedel hangi dönemden işler?

TBK m. 345’e göre dava her zaman açılabilir; fakat hükmün yeni kira döneminin başlangıcından itibaren uygulanması için kritik zamanlama vardır. Yeni dönemden en az 30 gün önce dava açılmış veya bu süre içinde kiraya veren tarafından yeni dönemde bedelin artırılacağına ilişkin yazılı bildirim yapılmışsa, dava yeni dönem sonuna kadar açıldığında belirlenen bedel başlangıçtan itibaren uygulanır. Sözleşmede yeni dönem için artış hükmü varsa yeni dönem sonuna kadar açılan davada da hükmün yeni dönem başından uygulanmasına ilişkin özel kural vardır. Somut sözleşmede bu hükmün varlığı ve bildirimin içeriği mutlaka görülmelidir.

Örneğin yeni kira dönemi 1 Ocak’ta başlayacaksa, 30 günlük eşiğin hesabı için önceki dönem sonundaki takvim ve yazılı bildirimin muhataba ulaştığı tarih kontrol edilir. “Dava açmak için 30 gün kaldı” ile “yeni bedelin hangi tarihten uygulanacağı” farklı sorulardır. Arabuluculuk başvurusunun süreye etkisi de başvuru, son tutanak ve TBK m. 345 açısından dosyaya özgü incelenmelidir; son güne bırakmak risklidir.

Kira tespit davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. 1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan bu tür davalarda, 6325 sayılı Kanun m. 18/B uyarınca dava şartı arabuluculuğa başvurulur. Taraflar bedelde anlaşırsa uyuşmazlık uzlaşmayla çözülebilir; anlaşma sağlanamazsa son tutanakla dava açılır. Arabuluculuk, mahkemenin emsal ve bilirkişi incelemesinin yerini zorla alan bir usul değildir. Kira ilişkisinden doğan bütün takip ve tahliye yollarının aynı arabuluculuk şartına tabi olduğunu varsaymamak gerekir; özellikle İİK’ya göre ilamsız icra yoluyla tahliye istisnası vardır.

Emsal kira bedeli ve bilirkişi raporu nasıl incelenir?

Aynı sokaktaki her ilan gerçek emsal değildir. Taşınmazın metrekaresi, konumu, bina ve daire yaşı, kullanım durumu, katı, cephesi, donanımı, işyeri niteliği ve emsal sözleşmenin tarihi karşılaştırılmalıdır. İlan bedeli, gerçekleşmiş kira sözleşmesiyle aynı ispat değerini taşımaz. Keşif ve bilirkişi raporunda kullanılan emsallerin kimliği ve somut farkların kira tutarına nasıl yansıtıldığı gerekçeli biçimde açıklanmalıdır.

Rapora itiraz ederken yalnızca “kira fazla” demek yerine yanlış metrekareyi, farklı mahalleyi, eski tarihli ilanı, kiralananın ayıplarını, eksik emsal sözleşmesini ve hesap yöntemini tek tek gösterin. Kira tespitinde bilirkişi raporu ve itiraz rehberimiz bu aşamayı ayrıntılı ele alır. Mahkeme, emsal bedeli bulduktan sonra mevcut kiracının eski kiracılık durumunu ve hakkaniyeti de değerlendirir; sabit bir yüzde indirimi her dosya için peşinen garanti etmek doğru değildir.

Gündelik örnek: 2021 başlangıçlı bir kira sözleşmesi

Bir konut 1 Kasım 2021’de kiralanmış ve dönem her 1 Kasım’da yenilenmiş olsun. Beş yıllık eşik için 2026’da başlayan dönemin hukuki niteliği, sözleşmenin gerçekten ne zaman başladığı ve sonraki yenilemeler üzerinden değerlendirilir. Kiraya veren 2026 dönemi için piyasa emsallerini, kiracı ise konutun yıpranmış hâlini ve farklı nitelikteki ilanları gösterebilir. Mahkeme yalnızca “komşu daha yüksek ödüyor” iddiasıyla karar vermez; belgeleri ve gerekirse keşif/uzman raporunu birlikte değerlendirir. Yeni bedelin hangi tarihten geçerli olacağı için TBK m. 345’teki bildirim, dava ve sözleşme hükümleri ayrıca incelenir.

SORU VE CEVAP

Kira tespit davası hakkında sık sorulan sorular

Kira tespit davası 5 yıl dolmadan açılır mı?

Açılabilir. Beş yıldan önceki kira belirleme ölçütü ile beş yıldan sonra emsal kiraların da ağırlık kazandığı ölçüt aynı değildir. TBK m. 344 ve ilgili kira dönemi değerlendirilir.

Ev sahibi veya kiracı tek başına kira tespit davası açabilir mi?

İki taraf da hukuki yararı varsa bedelin tespitini isteyebilir. Önce dava şartı arabuluculuk tamamlanır; sözleşme ve istenen dönem netleştirilir.

Kira tespit davası için 30 günlük süre ne anlama gelir?

TBK m. 345’teki 30 günlük zamanlama, hükmedilen bedelin yeni kira döneminin başından uygulanıp uygulanmayacağı bakımından önemlidir; davanın her durumda yalnızca bu sürede açılabileceği anlamına gelmez.

Arabuluculuğa gitmeden doğrudan dava açabilir miyim?

1 Eylül 2023’ten beri kira tespit uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk uygulanır. Son tutanak dava dosyasında gösterilmelidir.

Emsal kira internet ilanlarından bulunur mu?

İlanlar piyasa hakkında fikir verebilir; gerçek sözleşme, taşınmaz özellikleri ve tarihleriyle karşılaştırılmadan tek başına kesin emsal sayılmaz.

Dava açılınca kiracı hemen daha yüksek bedeli öder mi?

Dava açılması tek başına ileri sürülen yeni tutarı kesinleştirmez. Anlaşma veya hüküm, hangi dönemden geçerli olacağı ve ödenmiş tutarlar birlikte değerlendirilir.

Kira tespit davası kiracıyı tahliye eder mi?

Hayır. Bedelin belirlenmesi ile tahliye ayrı taleplerdir ve farklı şartlara bağlıdır.

Resmî dayanaklar ve ilgili okumalar

Kontrol tarihi: 12 Ekim 2026. Somut dönem, sözleşme ve tebligat koşulları ayrıca incelenmelidir.