Kira bedelinin tespiti davasında bilirkişi raporu önemli bir inceleme aracıdır; mahkeme kararının kendisi değildir. Raporda ulaşılan rakamdan önce o rakamın hangi emsaller ve hangi düzeltmeler üzerinden hesaplandığına bakılmalıdır.

Emsaller gerçekten karşılaştırılabilir mi?

Aynı semtte bulunmak tek başına yeterli değildir. Net kullanım alanı, bina yaşı, kat, cephe, tadilat durumu, eşyalı olup olmama ve kira sözleşmesinin tarihi bedeli etkileyebilir. Raporda emsal olarak kullanılan ilanlar ile gerçekleşmiş kira sözleşmeleri de aynı ağırlıkta değerlendirilmemelidir. Her emsalin dava konusu taşınmazla benzerliği ve farklılığı açıkça gösterilmelidir.

Hesabın yöntemi görünür olmalı

Raporda seçilen emsal bedellerin hangi tarihe ait olduğu, yüzölçümü karşılaştırmasının nasıl yapıldığı ve üstün veya eksik özelliklerin sonuca nasıl yansıtıldığı denetlenebilir biçimde açıklanmalıdır. Sadece sonuç rakamı yazan bir rapora etkili biçimde cevap vermek güçleşir.

Raporu incelerken dört somut soru

  1. Emsal hangi belgeye dayanıyor? İlan çıktısı, kira sözleşmesi ve fiilî ödeme kaydı farklı şeylerdir. Raporda kullanılan her bedelin kaynağını ve tarihini ayrı ayrı işaretleyin.
  2. Taşınmazlar hangi yönlerden ayrılıyor? Alan, kat, cephe, kullanım amacı, tadilat ve konum farklarının kira bedeline nasıl yansıtıldığını kontrol edin.
  3. Hesap yeniden yapılabiliyor mu? Birim bedel, tarih farkı ve düzeltmelerin sonucu nasıl oluşturduğu anlaşılmıyorsa hangi ara hesapların eksik olduğunu belirtin.
  4. Değerlendirme hangi döneme ait? İncelenen kira dönemiyle emsal sözleşmelerin başlangıç tarihini karşılaştırın; dava konusu olmayan başka bir dönemin bedeliyle karışmadığından emin olun.

İtirazı belgeyle somutlaştırın

Raporun tebliği üzerine emsal kira sözleşmeleri, taşınmazın özelliklerini gösteren belgeler ve varsa keşif bulguları ile hangi tespitin neden hatalı olduğu belirtilmelidir. Uyuşmazlığın kira dönemine, sözleşmenin süresine ve bildirim zamanına göre Türk Borçlar Kanunu m. 344 ve 345 ayrıca değerlendirilmelidir. Usul süreleri dosyanın aşamasına göre takip edilmelidir.

Örneğin rapor üst kattaki yeni tadilatlı bir daireyi emsal alırken dava konusu daire giriş katta ve tadilatsızsa, “emsal uygun değil” ifadesi yerine bu iki farkı gösteren fotoğrafları, keşif tespitini ve kira sözleşmelerini birlikte sunmak daha açıklayıcıdır. Raporun hatalı olduğunu düşündüğünüz satırı, dayandığı belgeyi ve önerdiğiniz incelemeyi açıkça eşleştirin.

Yanlış dava türüyle karıştırmayın: Olağan kira tespiti ile olağanüstü koşullar nedeniyle kira uyarlaması ayrı hukuki yollardır. Koşulların karşılaştırması için kira tespit davası ve kira uyarlama davası arasındaki farklar yazısını okuyabilirsiniz.

Bu başlıkların her biri somut taşınmaz ve sözleşme bakımından değişir. Bir raporun talep edilen bedelle aynı sonuca varması, rapordaki yöntemin ayrıca incelenmesi gereğini ortadan kaldırmaz.