Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu, bir bono (emre yazılı senet), çek veya poliçeye dayanan para alacağının İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 167–170/b hükümlerine göre takip edilmesidir. “Örnek 10 ödeme emri geldi; kaç gün içinde, nereye itiraz etmeliyim?”, “Senet teminat için verildiyse ne olur?” ve “İtiraz haczi durdurur mu?” sorularında kısa süreler ve başvuru yeri belirleyicidir. Takip dayanağı belgenin görüntüsü, senet aslı, tebligat ve alacaklıya geçiş zinciri birlikte incelenmelidir.
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu hangi belgelere uygulanır?
İİK m. 167, alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklıya bu özel takip yolunu açar. Fatura, adi yazılı borç ikrarı veya her üzerinde “senet” yazan belge tek başına kambiyo senedi değildir. Bonoda Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 776–777, çekte m. 780–781 ve poliçede m. 671–672 kapsamındaki zorunlu unsurlar; kanunun eksik unsur için öngördüğü istisnalarla birlikte kontrol edilir. Çek bakımından ayrıca ibraz ve hamilin takip hakkı önem taşır; bononun vadesiyle çekin ibraz rejimini aynı saymamak gerekir.
Alacaklının yetkili hamil olup olmadığı; lehtar, ciro zinciri ve senet üzerindeki kayıtlarla araştırılır. Borçlu sıfatı da herkes için otomatik doğmaz: düzenleyen, kabul eden, ciranta ve aval verenin hukuki konumu senedin türüne göre farklıdır. Asıl borcun varlığı ile bu özel takip usulünü kullanma hakkı ayrı sorulardır. Özel yolun iptali, her durumda alacağın maddi hukukta yok olduğu anlamına gelmez.
Bono veya çeke dayalı icra takibi nasıl başlatılır?
- Takip talebi ve senet: Alacaklı icra dairesine başvurur. İİK m. 167 uyarınca senedin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini sunma yükümlülüğü vardır; takip talebinde taraflar, asıl alacak, faiz ve diğer istemler gösterilir.
- İcra müdürünün ilk incelemesi: İcra müdürü belgenin kambiyo senedi niteliğini ve talep edilebilirliğini inceler. Koşullar varsa senet örneğiyle birlikte kambiyo senetlerine mahsus Örnek 10 ödeme emri gönderilir (İİK m. 168).
- Tebligat ve savunma: Borçlu, tebliğ tarihini esas alarak beş günlük itiraz/şikâyet ve on günlük ödeme süresini ayrı ayrı hesaplar. Hangi iddianın ileri sürüleceği, başvuru dilekçesinde açıkça belirtilir.
- Takibin devamı: Süresinde ödeme yapılmazsa ve takip ilgili kişi yönünden devam ediyorsa alacaklı haciz isteyebilir. Haciz, kıymet takdiri, satış ve tahsil, ayrıca kanuni şartlara ve mahkeme kararlarının etkisine tabidir.
Örnek 10 ödeme emrine itiraz süresi kaç gün, nereye yapılır?
| İşlem | Genel süre | Başvuru |
|---|---|---|
| Senet vasfı veya alacaklının kambiyo hukukuna göre takip hakkı hakkında şikâyet | 5 gün | İcra mahkemesi |
| İmzanın açıkça inkârı | 5 gün | Dilekçeyle icra mahkemesi |
| Borca, yetkiye, ödemeye veya takip öncesi zamanaşımına itiraz | 5 gün | İcra mahkemesi |
| Ödeme emrindeki borç ve giderleri ödeme | 10 gün | İcra dosyası üzerinden ödeme |
Süreler kural olarak ödeme emrinin usulüne uygun tebliğiyle işlemeye başlar. Takip tarihinden veya senedin düzenlendiği tarihten sayılmaz. Son günün tatile rastlaması, elektronik tebligatın tebliğ sayıldığı gün ve usulsüz tebligat iddiası ayrıca değerlendirilmeli; tebligat evrakı görülmeden kesin bir son gün söylenmemelidir. Genel haciz yolundaki “yedi günde icra dairesine itiraz” bilgisi burada yanıltıcıdır: bu özel yolda yukarıdaki itirazlar icra mahkemesine yapılır.
Borca itiraz, imzaya itiraz ve kambiyo vasfına şikâyet arasındaki fark
İmzaya itiraz, senet üzerindeki borçluya izafe edilen imzanın kendisine ait olmadığının açıkça ileri sürülmesidir (İİK m. 168/4, 170). “Borçlu değilim” ifadesi her zaman açık imza inkârı yerine geçmez. Mahkeme karşılaştırma örneklerini ve gerektiğinde bilirkişi incelemesini değerlendirir; haksız imza inkârının kanunda yaptırımı da bulunduğundan iddia somut olmalıdır.
Borca itiraz, ödeme, ibra, borcun doğmaması, kısmi ödeme, mühlet, faiz veya takip öncesi zamanaşımı gibi nedenleri kapsayabilir (İİK m. 168/5, 169 ve 169/a). İcra mahkemesindeki dar inceleme ve İİK m. 169/a'nın belge kuralları önemlidir; her yazışma veya tek taraflı beyan itirazın kabulü için yeterli olmaz. Takip kesinleştikten sonraki zamanaşımı ayrı usulde incelenir.
Kambiyo vasfına veya takip hakkına şikâyet, belgenin kanuni nitelikleri taşımaması ya da takip alacaklısının kambiyo hukukuna göre bu kişiye karşı takip hakkı bulunmaması iddiasıdır (İİK m. 168/3, 170/a). Mahkemenin süresinde önüne gelen dosyada bu iki hususu kendiliğinden gözetebilmesi, her zaman sınırsız ve süresiz bir başvuru hakkı yaratmaz. Borcun veya imzanın kabulü gibi m. 170/a'daki istisnalar da dikkate alınır.
Teminat senedi örneği: Bir yüklenici sözleşmenin ifasını güvenceye almak için bono vermiş olsun. Senet üzerinde “teminat” sözcüğünün bulunması tek başına takibi otomatik iptal ettirmez. Hangi sözleşmenin hangi edimini güvence altına aldığı, bedelin doğumu için koşul kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı ve bunun senet metni ile yazılı belgelerde nasıl ortaya çıktığı incelenir. Senedin zorunlu unsurları ile temel ilişkiden doğan savunma birbirine karıştırılmamalıdır.
İtiraz edilince haciz ve satış kendiliğinden durur mu?
Borca veya imzaya itiraz, kural olarak satış dışındaki icra takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m. 169, 170). Bu yüzden “itiraz ettim, artık haciz olamaz” sonucuna varılmamalıdır. İcra mahkemesi kanuni koşullarla takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir; verilen kararın kapsamı ve icra dosyasına işlenmesi kontrol edilmelidir. Şikâyetin etkisi ve geçici koruma, somut başvuru sebebi ile mahkeme kararına göre ayrıca değerlendirilir.
İtirazın kabulü, reddi veya takibin iptali farklı sonuçlar doğurur. İmza inkârı ile borca itiraz için İİK m. 169/a ve 170'te tazminat/para cezası hükümleri bulunur; bunlar her ret veya kabul kararında otomatik uygulanmaz. Ödeme yapılmışsa istirdat davası, borç sürerken tartışılıyorsa menfi tespit davası koşulları ayrıca incelenebilir. Bu davalar, beş günlük özel takip başvurusunun yerine kendiliğinden geçmez.
Yargıtay ve Hukuk Genel Kurulu kararları ne söylüyor?
- Vasfın ve takip hakkının öncelikli denetimi: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun UYAP'ta yayımlanan kararında, süresinde icra mahkemesine intikal etmiş işte senedin kambiyo niteliği veya alacaklının takip hakkı yoksa İİK m. 170/a kapsamında mahkemenin bunu kendiliğinden ele alması açıklanır. Karar, süresiz şikâyet kuralı gibi okunmamalıdır.
- Teminat kaydı: Yargıtayın teminat senedi değerlendirmesinde, yalnız senette “teminat senedi” ibaresinin bulunması, neyin teminatı olduğu belgelenmedikçe kambiyo vasfını ortadan kaldırmaya yeterli görülmemiştir. Sözleşme ve kayıtların içeriği olay bazında incelenir.
- Çekte ibrazın ispatı: Yargıtayın çek ibrazına ilişkin kararında, bankadaki şerhte ibraz tarihi bulunmadığı için çeke süresinde ibraz edildiği kabul edilmemiş; somut çekin arka yüzündeki kayıt ve ciro sorumluluğu birlikte ele alınmıştır. Her çek için aynı sonuca gidilmez.
- İmza inkârı: Yargıtayın imzaya itiraz incelemesi, imzanın beş gün içinde açık dilekçeyle inkâr edilmesini ve İİK m. 170'teki inceleme çerçevesini vurgular. Bilirkişi görüşü, senet aslı ve karşılaştırma belgeleri dosyada değerlendirilir.
Kararların sonucu senedin metnine, tarafların konumuna ve belgelerin niteliğine bağlıdır. Emsal kararın yalnız bir cümlesini alıp farklı olayın sonucunu kesinleştirmek doğru olmaz.
Ödeme emri geldiğinde hangi belgeleri toparlamalıyım?
- Ödeme emrinin Örnek 10 olup olmadığını, icra dosyası numarasını ve tebliğ/öğrenme kayıtlarını alın.
- Bono, çek veya poliçenin okunaklı tüm yüzlerini; aslına erişim imkânını, vade veya ibraz bilgilerini, lehtar ve ciro zincirini kontrol edin.
- İmza örnekleri, banka dekontu, makbuz, teminat sözleşmesi, yazışmalar ve varsa protokolü tarih sırasına koyun.
- İmza, borç, yetki ve kambiyo vasfı iddialarını ayrı ayrı belirleyin; beş günlük süre dolmadan icra mahkemesine usulüne uygun başvuruyu planlayın. Dilekçe teslim kaydını saklayın.
- Dosyada haciz, satış veya tahsil işlemi başladıysa kararın etkisini ayrıca izleyin; gerekirse geçici durdurma talebi ile menfi tespit/istirdat seçeneklerini değerlendirin.
Kambiyo takibi hakkında sık sorulan sorular
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu nedir?
Çek, poliçe veya bonoya dayalı para alacağının İİK m. 167 ve devamındaki özel usulle takip edilmesidir. Belgenin kanuni nitelikleri ve alacaklının takip hakkı incelenir.
Örnek 10 ödeme emrine kaç gün içinde itiraz edilir?
İmzaya ve borca itiraz ile kambiyo vasfı veya takip hakkına ilişkin özel şikâyette genel kural, ödeme emrinin usulüne uygun tebliğinden itibaren beş gündür. Ödeme için öngörülen on gün ayrı süredir.
Bonoya dayalı takipte itiraz icra dairesine mi yapılır?
Bu özel takipte borca ve imzaya itiraz ile İİK m. 170/a kapsamındaki şikâyet icra mahkemesine yöneltilir. Genel haciz yolundaki icra dairesine itiraz kuralıyla karıştırılmamalıdır.
İtiraz edersem haciz durur mu?
İİK m. 169 ve 170 uyarınca itiraz, kural olarak satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz. Mahkemenin geçici durdurma kararı verip vermediği ve kapsamı ayrı kontrol edilir.
Bono üzerindeki imza bana ait değil; ne yapmalıyım?
İmza inkârı beş gün içinde açıkça dilekçeyle icra mahkemesine bildirilir. Senet aslı ve karşılaştırma imzaları önemlidir; belirsiz bir “borca itiraz” imza inkârının yerini her zaman tutmaz.
Senet teminat için verilmişse takip iptal olur mu?
Otomatik olarak değil. “Teminat” ibaresi, hangi ilişkinin hangi yükümlülüğünü güvenceye aldığını gösteren belgeler ve senedin metni birlikte incelenir. İddianın hukuki niteliği borca itiraz veya kambiyo vasfı şikâyeti bakımından ayrı değerlendirilir.
Çeke dayalı icra takibinde bankaya ibraz önemli mi?
Evet. Çekin süresinde ve usulünce ibrazı, protesto veya eşdeğer tespit ve hamilin hangi kişiye başvurduğu özellikle cirantalar bakımından önem taşıyabilir. Çekin ön ve arka yüzündeki tarihli kayıtlar görülmelidir.
Borcun bir kısmını ödedim; neyi sunmalıyım?
Ödeme tarihi, tutarı, alıcısı ve hangi senet borcuna mahsup edildiğini gösteren banka dekontu veya makbuzları sunun. Kısmi ödeme ve faiz hesabı ayrı kalemlerle incelenir; İİK m. 169/a'nın özel belge kuralları önemlidir.
Beş günlük süreyi kaçırırsam borç kesin olarak var sayılır mı?
Takip usulünde önemli hak kaybı ve kesinleşme riski doğar; bu, alacağın maddi hukukta her durumda tartışılamaz hâle geldiği anlamına gelmez. Tebligatın geçerliliği, ödeme ve koşullarına göre menfi tespit veya istirdat yolu ayrıca değerlendirilir.
Kambiyo takibi iptal edilirse alacak tamamen silinir mi?
Usule veya kambiyo niteliğine ilişkin iptal, alacağın maddi hukukta hiç doğmadığı yönünde otomatik bir hüküm değildir. Alacaklı somut olaya göre başka hukuki yola başvurabilir; zamanaşımı ve deliller ayrıca incelenir.
- Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 167–170/b, 72
- Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: poliçe, bono ve çek hükümleri
- UYAP İçtihat — Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, İİK 170/a
- UYAP İçtihat — teminat senedine ilişkin karar
- UYAP İçtihat — çekin ibrazı ve ciro sorumluluğu
- UYAP İçtihat — imzaya itiraz
- Genel icra takibine itirazın farkları
Kaynak kontrolü: 22 Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirmedir; tebligat ve senedin aslı, sürenin ve uygun başvurunun belirlenmesinde ayrıca incelenmelidir.
