İstirdat davası, icra takibi nedeniyle borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişinin ödediğini geri istemesine ilişkin yoldur. “Borçlu olmadığım parayı icraya ödedim, nasıl geri alırım?” sorusunda ödeme tarihi, ödemenin hangi takip nedeniyle yapıldığı ve borcun neden mevcut olmadığı belirleyicidir. İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 72 bu dava için özel hükümler içerir. Her yanlış havale veya tarafların serbestçe yaptığı her ödeme aynı usule tabi bir icra istirdadı değildir.

İstirdat davası ile menfi tespit davasının farkı nedir?

Menfi tespit davası belirli bir borçtan sorumlu olunmadığının belirlenmesine yönelir. İstirdatta ise takip nedeniyle ödenmiş paranın iadesi istenir. “Ödemeden önce tespit, ödemeden sonra geri alma” pratik bir başlangıç ayrımıdır; davanın devamında ödeme gerçekleşmesi gibi hâller için İİK m. 72/6’daki özel dönüşüm kuralı ayrıca uygulanır. İstirdat sözcüğü her zaman aynı dava anlamına gelmez: örneğin kaybolmuş çekin aynen iadesiyle ilgili kıymetli evrak uyuşmazlığı ile İİK m. 72 kapsamındaki para iadesi aynı hukuki yol değildir.

Hangi ödeme için açılır, neler ispatlanır?

İİK m. 72/7, takibe itiraz etmediği veya itirazı kaldırıldığı için borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan borçlunun mahkemeye başvurarak geri istemesini düzenler. Önce ilgili icra dosyası, ödeme emri ve tebliği, itiraz veya kaldırma kararları, haciz/tahsil işlemleri ile ödemeler belirlenir. İkinci olarak borcun hiç doğmadığı, önceden sona erdiği veya ödenen miktardan daha az olduğu iddiası somutlaştırılır. Banka dekontu ile icra dosyasındaki tahsil kaydı birlikte okunmalıdır; ödemenin karşı tarafa veya icra veznesine hangi kalemler için yapıldığı önemlidir.

Yalnızca “takip kesinleştiği için ödeme yaptım” demek, geri alma hakkını kendiliğinden ispatlamaz. İmzaya, senedin verilme amacına, önceki ödemeye veya hesap hatasına ilişkin iddia, ilgili belge ve uygulanacak ispat kurallarıyla değerlendirilir. Diğer taraftan takibe süresinde itiraz edilmemiş olması da tek başına maddi hukuk bakımından gerçekten borç doğduğu anlamına gelmez.

İstirdat davası açma süresi ne zaman başlar?

İİK m. 72/7’ye göre borçlu, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak paranın iadesini isteyebilir. Başlangıç için ödeme ve tahsil belgelerindeki tarihler kontrol edilmelidir; ödeme emrinin tebliğ tarihiyle bir yıllık sürenin başlangıcını karıştırmayın. Birden çok ödeme, kısmi tahsil veya icra veznesinde bekleyen para varsa her hareketin tarihi ve hukuki niteliği ayrıca incelenmelidir. Son güne bırakmak özellikle dava şartı arabuluculuk ve tebligat uyuşmazlıkları yönünden risklidir.

Bu bir yıllık özel süre ile genel sebepsiz zenginleşme veya sözleşmeye dayalı taleplerin sürelerini aynı saymamak gerekir. Ödeme icra takibinin baskısı dışında gerçekleşmişse veya davanın dayanağı başka bir hukuki ilişkiyse uygulanacak dava türü ve süre ayrı belirlenir. Somut ödeme ve uyuşmazlığın hukuki niteliği görülmeden “her hâlükârda bir yıl” yahut “her zaman on yıl” denemez.

Menfi tespit davası sırasında ödeme yapılırsa yeni dava gerekir mi?

İİK m. 72/6 gereğince menfi tespit davası içinde tedbir kararı alınamamış ve borç ödenmişse yargılamaya istirdat davası olarak devam edilir. Bu nedenle devam eden davanın kapsamı, ödeme tarihleri ve iade istemi mahkemeye açıklanmalıdır; “ödeme oldu, dava otomatik bitti” yaklaşımı doğru değildir. Kanundaki dönüşümle hiç dava açılmadan ödeme yapılmış hâlin şartları farklıdır. Ödeme dosyadaki bazı kalemlerle sınırlıysa, ödenen ve hâlen tartışılan tutarlar ayrı gösterilmelidir.

İstirdat davası nereye açılır, arabuluculuk zorunlu mudur?

İİK m. 72’nin son fıkrasına göre takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesi yetki bakımından değerlendirilir. Görevli mahkeme, alacağın dayandığı ticari, tüketici ya da genel hukuk ilişkisinin niteliğine göre belirlenir. Takibin açıldığı icra dairesi, tek başına her uyuşmazlığı ticari dava hâline getirmez.

TTK m. 5/A kapsamında konusu bir miktar para olan ticari istirdat davalarında dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Tüketici veya iş ilişkisinden doğan talepler için ilgili özel hükümler ayrıca incelenir. İcra takibine yapılan itiraz ile arabulucuya başvuru farklı işlemlerdir; birinin yapılması her durumda diğerinin yerine geçmez.

Neler geri istenebilir; faiz ve masraflar nasıl ele alınır?

İade talebinin çekirdeği, borçlu olunmadığı hâlde icra takibi yüzünden ödenen tutardır. Asıl alacak, faiz, takip gideri ve vekâlet ücreti olarak dosyadan tahsil edilen kalemler ödeme dökümüyle ayrı gösterilmeli; davalının hangi tutarı aldığı, tutarın icra veznesinde bekleyip beklemediği ve hangi tarihten itibaren faiz isteneceği olayın hukuki niteliğine göre değerlendirilmelidir. “İcra dosyasında yazan tüm tutarı” belgesiz ve otomatik geri alma iddiası gerçek tahsil ile çelişebilir.

Örnek olarak, daha önce banka yoluyla ödenmiş bir senet bedeli için yeniden icra takibi başlatılmış ve borçlu haciz tehdidi altında aynı bedeli icra dosyasına da yatırmış olsun. İlk ödeme dekontunun hangi borcu kapattığı ve sonraki icra ödemesinin hangi kalemlerden oluştuğu incelenir. Aynı örnekte borçlunun icra emrine itiraz etmemesi, banka dekontunun ve borcun gerçekte sona erip ermediğinin yargılanmasını tek başına engellemez.

SORU VE CEVAP

İstirdat davası hakkında sık sorulan sorular

İstirdat davası nedir?

İİK m. 72 bağlamında, icra takibi nedeniyle borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişinin ödediğini geri istemesidir. Ödeme ve borçsuzluk iddiası belgelerle gösterilir.

İstirdat davası açma süresi kaç yıldır?

İİK m. 72/7’deki özel istirdat davası için ödeme tarihinden itibaren bir yıl öngörülür. Farklı hukuki nedenlere dayanan iade talepleri aynı süreye otomatik olarak tabi tutulmaz.

Bir yıl icra takibinin açıldığı gün mü başlar?

Hayır. Kanun “ödediği tarihten itibaren” der. Kısmi veya birden fazla ödemenin tarihleri ve dosyadaki tahsil kayıtları ayrıca incelenmelidir.

Ödeme emrine itiraz etmedim; paramı isteyebilir miyim?

İİK m. 72/7 itiraz etmediği için borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan borçlunun başvurusunu düzenler. Bu durum borçsuzluğun ve ödemenin ispat yükünü ortadan kaldırmaz.

Dava açınca icra dosyasındaki para hemen iade edilir mi?

Hayır. İade, anlaşma veya mahkeme kararına ve somut dosyanın durumuna bağlıdır. Para henüz icra veznesindeyse menfi tespit ve tedbir kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.

Menfi tespit davası istirdat davasına dönüşür mü?

Dava sürerken borç tedbir alınamadığı için ödenmişse İİK m. 72/6 uyarınca yargılama istirdat olarak devam eder. Ödeme belgeleri ve iade talebi dosyaya sunulmalıdır.

Yanlış banka havalesini geri almak için de aynı dava mı açılır?

Her zaman değil. İcra takibiyle ilgisi olmayan yanlış havale için maddi hukukta başka iade nedenleri ve süreler gündeme gelebilir. “İstirdat” sözcüğünün kullanılması tek başına İİK m. 72’yi uygulanır kılmaz.

İstirdat davasında arabuluculuk gerekir mi?

Konusu bir miktar para olan ticari istirdat davasında TTK m. 5/A kapsamında dava şartıdır. Başka uyuşmazlıklarda ilgili özel kanun ayrıca değerlendirilmelidir.

Hangi mahkemede açılır?

Yetki bakımından İİK m. 72’de takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer ve davalının yerleşim yeri sayılır; görevli mahkeme temel hukuki ilişkinin niteliğine göre saptanır.

İcra masrafı ve faiz de talep edilebilir mi?

Hangi kalemlerin fiilen tahsil edildiği, kimin eline geçtiği, iadenin kapsamı ve faiz başlangıcı ayrı incelenir. Talep miktarı icra dosyası ödeme dökümü ve banka kayıtlarıyla uyumlu kurulmalıdır.

Resmî dayanaklar ve ilgili rehberler

Kaynak kontrolü: 21 Ekim 2026. Dava türü ve süre için ödeme tarihi ile icra dosyasındaki tahsil işlemleri incelenmelidir.